SANTIGWAR sa panulat ni john cerillo- ibarreta

Saturday, June 22, 2013; 5:39 PM-

Wednesday, September 11, 2013; 12:33 PM

Genre: Mystery

Runtime: 15- 25 minutes

Number of Actors: 5

“Ang Santigwar ay isang pamamaraan ng panggagamot sa Kabikolan. Ito ang bersyon ng mga Bikolano sa "pagtatawas" sa Maynila. Ang pamamaraan ng panggagamot na ipinapakita sa dulang ito ay yaong karaniwang ginagamit ng karamihan sa mga “Para- santigwar” sa Camarines Sur, partikular na sa Lungsod ng Iriga. Ang ibang pangyayari sa dulang ito ay labas sa tunay na pamamaraan ng santigwar lalong higit ang mga maseselang dasal na ginagamit. Gayundin ang ilang medikal na pamamaraan ay maaring totoo at tama ngunit mangyari lamang na huwag gagayahin o susundin ang dula dahil ang akdang ito ay likha pa rin sa artistikong pananaw.”

Mga Tauhan:

Papang Gurang/ Gurandyo: Lalaki, mga nasa 45 taong gulang. Manggagamot. Hindi naniniwala sa doktor. Mabait na ama.

Mama Tuya/ Tuyang: Asawa ni Papang Gurang, 40 taong gulang. Masayahin. Makakalimutin.

Corazon/ Curing: Babae, 20 - 25 taong gulang. Anak nina Papang Gurang at ni Mama Tuya. Mayroong malubhang karamdaman sa mata. Kaunting liwanag lamang ang naaaninag ng kanyang magkabilang mata ngunit nakikita niya di umano ang mga engkanto at ang lagusan tungo sa kanilang mundo.

Ricardo: Lalaki, 20- 25 taong gulang. Kababata ni Curing at kaibigan ni Kent. Mayaman at siyang tanging nakapag- aral sa Maynila.

Kent Smith: Lalaki, 20- 25 taong gulang. Kaibigan ni Ricardo. Filipino- American. Bakas sa gawi at pananamit ang mataas na pinag- aralan.

Prologue:

Papang Gurang: Gusto kong maniwala, pero wala akong tiwala sa kanila. Kaya kong gamutin ang anak ko. Mali bang hangarin ang gumaling siya? Masama bang gustuhin ng isang ama na siya na lang ang magbigay ng lunas sa pesteng sakit na dumapo sa kanyang anak. Pinatay na nila ang panganay ko, eh. Ayokong pati ang bunso ko patayin din nila.

Tagpuan:

Late 80's. Nakahimlay ang isang punso sa isang Camalig, (sisidlan ng mga panggatong at iba pang mga gamit o kaya naman ay mga hayop. Maikukumpara ito sa isang bahay kubong walang dingding). Ang Camalig na ito ay ang nagsisilbing pagamutan ng isang para- santigwar na kilala sa tawag na Papang Gurang.

Mama Tuya: Hindi mo pwedeng kunin ang mga bulaklak na iyan. Para sa kanila yan, hindi sa'yo. Ilang beses ko bang sasabihin 'yan sa'yong bata ka.

Corazon: Alin, ito pong mga itim na bulaklak? Nanang ilang beses ko na rin po bang sinabi sainyong hindi sila natutuwa sa paglagay mo ng mga bulaklak na ito.

Mama Tuya: Ha? Hindi itim ang mga 'yan. Ang isang 'yang hawak mo ay pulang kalatsutsi, at ang iba namang nasa sahig pa ay mga Rosal; puti ang kulay ng mga Rosal anak... Pa'no mo naman nalamang ayaw nila sa mababangong bulaklak na 'yan.

Corazon: Nakasusulasok po ang amoy ng mga 'yan. At ang kulay, kulay itim.

Mama Tuya: Hindi nga itim ang kulay ng mga 'yan.

Corazon: Hindi mo kasi sila maintindihan, Nanang. Ako lang ang nakaiintindi sa kanila.

Mama Tuya: Ayan na naman tayo sa kawirduhan mo. (Papasok sa entablado si Papang Gurang) Paulit- ulit mo na lang na sinasabi 'yan sa tuwing naglalagay ako ng mga bulaklak diyan.

Papang Gurang: Tuyang, kunin mo ang mga gamit ko sa bahay. May magpapagamot. Ikuha mo na rin ako ng dahon ng saging, iyong bata pa ang kunin mo ng hindi makunat.

Mama Tuya: Osige. Sino ba ang magpapagamot?

Papang Gurang: Anak ni Juancho.

Mama Tuya: E di ba mayaman 'yun? Bakit di siya sa bayan magpagamot?

Papang Gurang: Hindi kayang gamutin ng doktor ang namatanda. Ano bang alam ng mga yan sa panggagamot? Bukod sa napaka- mahal na ng bayad sa serbisyo, pati ang gamot mahal din. Di tulad ng gamot na ibinibigay ko, mura na mabisa pa.

Mama Tuya: Sus, eh 'yang anak mo nga di mo mapagaling. Tigil- tigilan mo nga yang pagyayabang mo. Naku hindi bagay, ano? Tumatanda na itong anak mo’t lahat eh hindi mo pa rin mapagaling. Aba’y araw- araw mo rin naming kinakalikot ang mga

mata niyan. At kapag nahihilo eh, pinaamoy mo diyan sa usok ng insenso. Anong nangyari, wala.

Papang Gurang: Ano ba Tuyang, naririnig ka ng anak mo.

Corazon: Tanggap ko naman pong hindi na ko gagaling. Tama si Apa, Nanang, hindi ako kayang gamutin ng mga doktor. Atsaka hindi sakit ang mga nasa mata ko, regalo ito upang makita ko kung gaano sila kaganda at kung gaano kaganda ang mundo sa ilalim ng punsong ito. Malapit na, kukunin na nila ako.

Magtitinginan ang mag- asawa. Kapagdaka'y lalapitan ni Papang Gurang ang kanyang anak.

Papang Gurang: Hindi ka nila kukunin anak. Hindi ako papayag na kunin ka nila sa akin. Halika na nga at nang malagyan na ng gamot yang mga mata mo.

Mama Tuya: Ay, ewan ko sainyong dalawa. Kakasabi ko lang, ayan na naman kayo.

Papang Gurang: Hayaan mo ‘yang Nanang mo. Tingnan mo’t pag- sumakit ang ulo’y niyan magpapausok din ng insenso. (matatawa).

Papaupuin si Corazon. Kukuha ng cotton buds na ibinabad sa oil. Ipapahid ito sa kanyang mga mata.

Papang Gurang: O ayan, maayos na ba ang pakiramdam mo? Luminaw ba ng konti?

Corazon: Oo naman po. Mas nakikita ko na ang liwanag mula sa punso.

Papang Gurang: Aba'y syempre, sa Tiwi, Albay pa galing 'yang binditadong mantikang 'yan kaya't siguradong gagaling ka na.

Ricardo:: (v.o. : Papang Gurang! Papang Gurang!)

Mama Tuya: O, ayan na pala yung magpapasantigwar. Hala't patuluyin mo na at kukunin ko yung mga gamit mo. (lalapitan si Corazon) tena sa bahay Coring ng makapagpahinga ka na.

Aalis sila Mama Tuya at Corazon. Siya namang pagpasok ni Ricardo.

Ricardo: (jolly) Papang Gurang.

Papang Gurang: O iho, kamusta?

Ricardo: Mano po.

Papang Gurang: Kamusta na ang pakiramdam mo?

Ricardo: (Mula sa masayang aura ay mag-kukunwaring nasasaktan) Ay, eto nga po, ang sakit pa rin ng likod ko.

(papasok si Kent)

Kent Smith: Hey, so where's Curing?

Ricardo: Shhh, Chill man, Relaks, relaks. Ah, Papang Gurang, si Kent, Kent Smith kano yan, kaibigan ko. Ah, ano, magpapagamot din siya. Kent this is Papang Gurang.

Papang Gurang: (tatango kay Kent at bubulungan si Ricardo ) Eh nananagalog ba yan?

Ricardo: Ewan ko dyan. Nung isang linggo ko lang yan nakilala eh. Teka, (Titingin kay Kent) hey, you speak tagalog?

Kent Smith: Tagalog? Konti lang. (tatawa)

Ricardo: Okay. That's good. O papang Gurang, mukhang mapapalaban ka sa inglisan, konti lang daw alam ne'to.

Papang Gurang: (tatawa)

Papasok si Mama Tuya dala ang mga gagamitin sa panggagamot.

Mama Tuya: hala may porinjer pala dito. (magpapa- cute kay kent tas kakaway- kaway) Uy Ricardo, pakilala mo naman ako.

Papang Gurang: Uy Tuyang, itigil mo nga 'yan, nakakahiya sa mga bisita.

Ricardo: Mano po Mama Tuya. Si Kent Smith po, kaibigan ko. Kent, this is Mama Tuya, short for Victoria.

Kent Smith: Hi, so, are you Curing? I'm looking for Curing.

Ricardo: Ay, h- hindi nga yan si Curing. She's not Curing. She's her mother, Victoria.

Mama Tuya: Ano daw, si Curing? Curing! Nasa loob si Curing. Tatawagin ko lang ah! Curing!

Ricardo: Ah, huwag na po.

Mama Tuya: Sigurado ka? Curing, tena dito anak!

Ricardo: Huwag na po talaga.

Mama Tuya: Curing, Curing! ...Huwag na daw!

Papang Gurang: (nakatingin kay Ricardo) O siya't umupo ka na dito at ikaw na unahin ko.

Ricardo: (uupo sa harap ni Papang Gurang)

Papang Gurang: Tuyang...

Mama Tuya: O bakit?

Papang Gurang: (nang- uuyam) May nakalimutan ka na naman.

Mama Tuya: Ha? Halata ba? (titingnan ang suot na palda. Kapagdaka'y bubulong kay Papang Gurang)
Meron naman akong suot na panti ah, me salawal pa nga.

Papang Gurang:(Pabulong) Hindi. Ikaw talaga, yung dahon ng saging. Nakalimutan mong kumuha. Ayan ah uulitin ko, da- hon ng sa- ging, yung ba- ta pa.

Mama Tuya: Ah, oo nga, sabi ko nga. Sori naman, tumatanda na!

Papang Gurang: (nanguuyam) huh, hindi 'yan sa kesyo tumatanda na! Ganyan ka na simula pa nung kinasal tayo. Eh ako nga, mag- sisingkwenta na hindi tandang- tanda ko pa nung una kitang ma...

Mama Tuya: Ewan ko sa'yo! Ikaw na nga itong nag- uutos, ikaw pa itong galit.

Papang Gurang: (naglalambing) O siya, lakad na at nakakahiya sa mga bisita. (lalapitan si Mama Tuya. Yayakapin at bubulungan sa tenga) mamaya, ako naman ang utusan mo. Lahat ng gusto mo, susundin ko.

Mama Tuya: Sus! Sinasabi mo lang yan ngayon, tapos mamaya makakalimutan ko din kaya sa huli, di rin kita ma-uutusuan… Osige, para di ko na makalimutan, ikaw ang magluluto mamaya.

Papang Gurang: Osige, osige.

Paalis na sana si Mama Tuya ngunit babalik ulit.

Mama Tuya: Ano nga ulit ang kukunin?

Papang Gurang: Dahon ng saging.

Mama Tuya: (ngingiti at aalis sa entablado).

Ricardo: napaka- sweet nyo naman pong mag- asawa.

Papang Gurang: Ha? Ah, hindi naman. Tena't simulan na natin at nang makauwi kayo ng maaga. Medyo dumidilim na. malayo pa man din ang uuwian niyo.

Ricardo: Ayos lang po. Dala ko naman po yung kotse ni Daddy.

Magtitirik ng tatlong puting kandila si Papang Gurang. Magdadasal. Lalagyan ng oil ang dulo ng thumb; sa pamamagitan nito, lalagyan ng krus ang noo, magkabilang balikat, pulso sa kamay, sa magkabilang harap ng siko, pusod, maging sa tuhod at paa. Magdadasal ulit. Kukunin ag plato at papausukan gamit ang mga nakatirik na kandila. Iipunin ang maatim na usok. Kapagdakay titingnan ang naipong agiw.

Papang Gurang: namatanda ka. (ipapakita ang plato) Nakikita mo yung mga bato- bato dito. Nagambala mo yung mga engkantong nakatira dyan. May alam ka bang lugar na kapareho nito?

Ricardo: Huh? Ahh, Sa likod ng bahay namin, yung sand and gravel na negosyo ng Daddy ko, baka dun yata ako nadale.

Papang Gurang: At ito, nakikita mo ba yung mga lalaking 'to (ipapakita ang plato). O, ayan o, Hinampas ka ng isa sa likod.

Ricardo: Hinampas? Kaya pala ang sakit ng likod ko. Matindi nga yata ang galit ng mokong.

Papang Gurang: Galit sila sainyo ngayon, sinisira niyo kasi ang bahay nila.

Ricardo: ha? Eh, pa'no po yun? Negosyo yun eh. Araw-araw may dadaang trak dun. Paniguradong magagambala sila.

Papang Gurang: Pag- uwi mo sa inyo, magtirik ka ng kandila mismo sa may mga bato- bato para makahingi ka ng tawad. Huwag mong kalilimutan, puting kandila, ayaw na ayaw nila ang dilaw lalong higit ang pula.

Ricardo: O sige po. (bublong- bulong: akalain mo't nadale pa ko sa likod ng bahay. Sabi na nga ba't masama ang pakiramdam ko dun. Kaya nga ayaw kong pumunta dun...)

Papang gurang: Tena't lalagyan ko pa ng krus 'yang noo mo. (Lalagyan ng markang krus mula sa agiw sa lusang pinggan ang noo, mga pulsuhan, mga kamay at mga paa).

Papasok si Mama Tuya dala ang mga dahon ng saging.

Ricardo: ok na po ba?

Papang Gurang: Teka, teka. Siguruhin muna natin kung hindi ka "nalupuan".

Mama Tuya:( Iaabot ang dahon ng saging).

Papang Gurang: (Kay mama Tuya) Salamat Tuyang.

Ricardo: Nalupuan?

Papang Gurang: Titingnan natin kung hindi ka nabalian.

Ricardo: Ahh, okay. Nabalian?

Papang Gurang: Syempre malalang kaso yun kapag may lupo o bali ka na sa likod. Kailangan na nun ng matinding hilot. Ganito yun. (Kukuha ng maliit na strip mula sa dahon ng saging. Ilulublob sa oil. Itataas ang t- shirt ni Ricardo) Talikod ka iho. O, ayan , 'eto (ipapakita ang dahon) ipapahid ko 'to sa likod mo. Saang banda nga yung masakit?

Ricardo: Dito po.

Papang Gurang: (habang ginagawa ang pagpahid) Kapag napunit ang dahon, ibig sabihin nabalian ka nga. (Ipapahid pa ng tatlong beses).

Papang Gurang: Ah, hindi naman, napunit. Salamat sa Diyos at hindi naman.

Ricardo: O, okay na ko ha, si Kent naman. (tatayo) Maari ko bang puntahan sa loob si Curing?

Mama Tuya: Ay, oo naman, halika, samahan na kita.

Papang Gurang: Teka, teka, pano 'tong si…

Ricardo: (kay Kent Smith) O kent, it's your time to get derty. Gudlak.

Kent Smith: What? How am I going to talk…

Ricardo: It's ok. Pramis I will introdus you to Corazon later, ha?

Kent Smith: O- okay.

Ricardo: O Papang Gurang, ikaw ng bahala kay Kent ah.

Papang Gurang: Teka, teka, tang inang…

Aalis sina Mama Tuya at Ricardo.

Papang Gurang: Ah, Kent.

Kent Smith: Yessir?

Papang Gurang: (Kinakabahan) Ano bang masakit sa'yo?

Kent Smith: Ma- sa- kit? As in pain?

Papang Gurang: O yes, oo, where is the pen?

Kent Smith: Oh, okay you need a pen. Wait (kakapa- kapa sa mga bulsa) sorry I don't have a pen. Do I have to buy outside?

Papang Gurang: You don't have pen. Ok, eh wala ka naman pa lang sakit. (buntong hininga) Buti na lang.

Papasok sa entablado sina Ricardo at Corazon..

Ricardo: O ano Papang Gurang, anong sakit ni Kent?

Papang Gurang: Wala namang sakit 'to eh. Wala naman daw siyang pen.

Ricardo: Ah mabuti kung ganun.

Kent Smith: (tila na love at first sight) Is that, Corazon?

Ricardo: Oo, she's Corazon. Corazon, kaibigan kong poriner, si Kent, Kent this is Corazon.

Kent Smith: (lalapitan si Corazon) Hi, y- your so beautiful. (hahawakan at hahalikan ang kamay)

Ricardo: (papaluin ang kamay ni Kent) hep hep, kumokota ka na ha. No, it is illegal. Si Papang Gurang o, he is looking at you.

Kent Smith: Sorry, I was just mesmerized by her.

Corazon: R- ricardo, anong sinabi niya?

Ricardo: Ang sabi niya nag pagit mo daw.

Corazon: (magagalit) Ah talaga, sigurado kong pangit din siya. Ang pangit ng ugali.

Papasok si Mama Tuya.

Mama Tuya: Ah, Ricardo, and you Mestir Porinjer. Tena muna't pag- salu- saluhan natin 'tong hapunan.

Ricardo: O sige po. Tara Kent. Come, we will eat.

Kent Smith: Wait, Can I first talk to Corazon?

Ricardo: Mamaya na 'yan. Later okay.

Lalapit sa mesa kung saan inihapag ni Mama Tuya ang pagkain.

Mama Tuya: Sori ah, saging lang ang inani netong Papang Gurang niyo. Para wag kayong mag- alala, masarap 'yang sinapot at baduya.

Ricardo: Ay, okay lang po yun. Masarap nga po, eh. Matagal- tagal na rin mula nung huli akong nakakain ne'to.

Mama Tuya: O etong si Kent. Mukhang ngayon lang nakatikim 'yan ng sinapot ah. Mukhang ayaw nang paawat kahit manit pa. Iabot mo nga itong baso.

Ricardo: Hey bro, here, water. Take it isi, ok. So, How is the taste?

Kent Smith: It's great. What's this called again?

Ricardo: Si- na- pot. Sinapot.

Kent Smith: Sinapot?

Ricardo: Beri gud. That is what I like you. You past lerner. Good. Good. (Kakain ulit. Susubo ng marami hanggang sa mabulunan at di na makahinga).

Mama Tuya:(nag- aaalala) O, Ricardo. Hinay, hinay lang. (Ricardo: Uubo- ubo. Ubong nahihirapang Huminga) Uminom ka ng tubig.

Ricardo: (pilit aabutin ang baso pero hindi magtatagumpay dahil sa hirap na nararamdaman)

Mapapatingin sa kanya si Kent.

Kent Smith: Hey, Ricardo, Are you okay? Hey.(Lalapitan si Ricardo. Tatapik- tapikin sa likod. Nang hindi makuntento ay niyakap mula sa likod at pinull ang tiyan para makahinga si Ricardo).

Ngunit hindi nagtagumpay ang ginawang aksyon ni Kent.Hanggang tuluyang nawalan ng malay si Ricardo.

Papang Gurang: (lalapit) Anong nangyari.

Corazon: Si Ricardo ba yun? Anong nangyayari, tay?

Kent Smith: The Heimlich maneuver isn't working. If that happens, there should be only one choice left. Mosquito!

Mama Tuya: A- ano? Lamok?

Kent Smith: No Mama Tuya, I should have brought my mosquito, it's a kind of forcep. A- a forcep to get that object to give air to the brain. O my God how am I supposed to explain this.

Papang Gurang: Tang ina. Ano bang pinagsasasabi nito. (bubuhusan ng tubig si Ricardo sa mukha) Buhusan mo lang yan, tingnan mo't magigising 'yan.

Kent Smith: Shit! You are not supposed to do that, Papang Gurang. He might get drown. Listen, we only have a minute to do it, or else he will die!

Mama Tuya: Oh Diyos ko po! Hindi naman ako masyadong tanga para hindi maintindihan na maaari siyang mamatay dahil nabulunan siya! (himagulgol)

Papang Gurang: Tuyang, imbes na humahagulgol ka diyan, kumuha ka ulit ng dahon ng saging! Bilis!

Tatayo si mama Tuya para kumuha ng dahon.

Kent Smith: No, it won't work. Help me put him on the table. (with matching movements para magkaintindihan).

Mama Tuya: Gurandyo, tulungan mo daw na ihiga sa la mesa.

Papang Gurang: Osige, sige.

Kent Smith: I need hot water.

Mama Tuya: Hat water? Mainit na tubig? Why?

(Corazon: (Underact) Anong nangyayari, apa? Nanang!)

Kent Smith: I need it. And a straw. And my bag.

Tatakbo sa loob para kunin ang mainit na tubig, straw at bag. Binuksan ni Kent Smith ang kanyang bag at inilabas ang surgical knife. Ibinabad sa mainit na tubig. At ng akmang susugatan na si Ricardo sa bandang leeg …

Papang Gurang: (pigil ang kamay ni Kent) Anong gagawin mo! Papatayin mo ba si Ricardo?

Kent Smith: It's okay. It's okay. We have to do this to save him. Trust me, I'm a medical student and I was here for my thesis about your medical practice. I have no time to explain, I have to make hole in his neck.

Papang Gurang: Ano? Ano daw Tuyang? Hol in neck?

Mama Tuya: Hayaan mo na siya Gurandyo, hayaan na natin siya. Mukhang alam naman niya ang ginagawa niya.

Humiwa ng isang clean cut si Kent sa bandang kaliwa ng leeg ni Ricardo. Kinuha ang straw isinout sa butas at inihipan.

Kent Smith: He's breathing now. Help me do the procedure again. (Parang nilelecture- an ang sarili) I have to hit him as hard as possible. And hold him with both arms, just under the rib cage. (While pulling) One. Two. Three. Just do it five time. Come on, comeon. Four, Five!

Naisuka ni Ricardo ang bumarang saging. Napaupo si kent habang hingal na hingal.

Maya- maya ay kinuha ni Kent ang kanyang bag para kunin ang gauge at cotton para takpan ang sugat.

Mama Tuya: Salamat sa Diyos!

Papang Gurang: Diyos ko! Oh! Corazon. (lalapitan ang anak) Muntik nang matuluyan 'tong si Ricardo.

Corazon: Si Ricardo? Ricardo!

Ricardo: (garalgal pa ang boses) Ayos lang ako.

Corazon: Diyos ko! Buti na lang, tay.

Mama Tuya: buti na lang ka'mo nandito si kent, kung hindi baka natuluyan na ngang talaga.

Papang Gurang: Syempre kung wala 'yang si kent ako ang gagamot diyan. Mas pinaniwalaan mo kasi 'yan kesa sa'kin. E hindi naman 'yan manggagamot.

Mama tuya: Sigurado ka ba?

Ricardo: Oo nga, Kent, how do yu know about that?

Kent Smith: Don't talk. You're pipes are still open. It would be better if you'll stay inside their house.

Ricardo: Sa loob muna daw po ako.

Mama Tuya: naku, mabuti pa nga. O siya, You kent, alalay- alalay Ricardo, oke!

Aalalayan ni Kent si Ricardo papunta sa loob ng bahay kasama si Mama Tuya.

Papang Gurang: (Bisi- bisihan sa pagligpit ng mga gamit) O Corazon, ililigpit ko na 'tong mga gamit sa loob. Pagkatapos mo diyan sumunod ka na sa loob.

Corazon: (tatango) Buti na lang at maayos na si Ricardo. Ipagtitirik ko sa punso ang pagkaligtas sa kanya. A- Apa, ano po yung naamoy ko?

Papang Gurang: Ah, yung natirang insenso. Sinunog ko. Bilisan mo 'yan. Sumuno ka kaagad.

Corazon: opo Apa.

Maya maya ay kakapal ang usok.

Corazon: (nahihirapang huminga) Apa, Apa! Apa!(nakangiti) Ito na ba ang itinakdang panahon? Kukunin niyo na ba ako? Pero teka, pwede ba kong magpaalam sa kanila? Apa!, Nanang! Ricardo!

Mamamatay sindi ang ilaw.Mahihirapan ng tuluyang huminga si Corazon. Gustong kumawala sa usok. Pilit na umaalpas. Mas mananaig ang dilim sa entablado. At sa muling pag- bukas ng ilaw ay makikitang duguan na si Corazon habang tila sinasakal ang sarili. Papasok si Papang Gurang at si Kent Smith..

Papang Gurang: Corazon!

Kent Smith: Oh my God! What happened? (akmang lalapitan si Corazon pero pipigilan siya ni papang Gurang)

Papang Gurang: Huwag kang lalapit! Diyos ko, kinukuha na siya ng mga dwende. Tuyang… Tuyang! Tuyang! (tatakbo papunta sa bahay nila)

Lalapitan ni Kent Smith si Corazon. Pipigilan si Corazon sa ginagawa nitong tila pag- sakal sa sarili. Ngunit hindi sya magtatagumpay. Papasok ulit sa bahay si Kent. Papasok sa entablado si Mama Tuya. Humahagugol. Lalapitan ang anak at yayakapin ito. Kasunod naman niyang papasok sa entablado sina Papang Gurang at si Ricardo.

Papang Gurang: O Diyos ko. Corazon! Anak ko. Kinukuha na ang anak ko ng mga dwende. (pupunta sa dinding kung saan nakasabit ang isang kalendaryo). Kabilugan ba ng buwan ngayon? Ha! Kabilugan ba ng buwan ngayon! Mga peste kayo! Bakit gusto niyong kunin ang anak ko. Di pa ba kayo kuntento sa pagkuha sa kanyang mga paningin? Wala kayong awa. Ako! Ako na lang ang kunin niyo. Ako na lang. Huwag ang anak ko. Siya na lang ang natitira sa mga anak ko. Kinuha nyo na si Domeng, kukunin nyo pa sa'kin ang Curing ko? Ako na lang! Ako na lang!

Papang Gurang: (lalapitan ang punso hawak hawak ang isang retaso ng kahoy) walang hiya kayo! Sinamba namin kayo. Binubungan, inaalayan ng bulaklak. Dinadasalan. Pero bakit? Bakit?! (pinagpapalo ang punso)

Ricardo: (tulala)

Kent: Ricardo!!!

Matatauhan si Ricardo. Papasok si Kent dala- dala ang isang paper bag na pinaglagyan ng sinapot.

Kent: Does she have a nebulizer? Is this her first attack?

Mama Tuya: Ha? A- ano daw?

Ricardo: Kung may nebulizer daw po ba si Corazon. Teka, teka, may hika po ba ang anak niyo?

Mama Tuya: H- hindi ko alam. Ni minsan hindi pa namin pina check- up si Corazon sa totoong Hospital.

Kent Smith: We have to get her into the hospital. This might not be asthma, this could be worse. I am just a medical student that's why I don't have the authority to explain this, but her eye complication might have been a side effect of a much serious disease. Tell her, Ricardo, tell them that we have to get her into the hospital as soon as possible.

Ricardo: Medical student ka? Magdodoktor? Mama Tuya, Mama Tuya, kailangan na daw po natin siyang dalhin sa ospital sa lalong madaling panahon, dahil kung hindi…

Papang Gurang: Hindi, hindi hindi siya dadalhin sa ospital. Ako, ako ang gagamot sa anak ko!

Mama Tuya: Pero Gurandyo…

Papang Gurang: Hindi mo ba alam Tuyang kung gaano mo ko sinasaktan sa mga sinasabi mo ngayon? Ha? Baka nakakalimutan mo kung paanong pinatay ng mga doktor na 'yan si Domen? Umasa tayo nun sa kanila. Kaya nga dinala sa ospoital para gumaling di ba? Pero ano, initsapwera nila tayo! Kase ano, harapin na natin ang katotohanan, pulubi tayo. Isang kahig, isang tuka.

Mama Tuya: (lalapit kay mama Tuya) Dalhin na natin siya sa ospital. Parang awa mo na. Dalhin na natin siya sa ospital.

Papang Gurang: Hindi! , Hindi nga kayang gamutin ni Kent o. sa Amerika na'yan nag- aaral. (lalapitan ang anak at papasanin. Papaupuin upuan).

Bubuksan ni papang Gurang ang mga mata ni Corazon gaya ng dati. Pupunasan ng Cotton buds na inilublob sa oil. Hihilut- hilotin ang bung katawan. Hanggang sa mapagtanto niyang wala ng buhay si Corazon.

Papang Gurang: Corazon!, Anak ko! Patawarin mo ko anak! Corazon!

Lalapit si Mama Tuya. Yayakapin ang mag- ama.

Unti- unting magdidilim ang entablado. Kasabay ng paghagulgol ni Papang Gurang.

-Wakas-

Paglalakbay

Saturday, June 23, 2012
5:05 PM

Nakadungaw ako sa may bintana ng bus habang binabaybay ang daan patungong Maynila. May kaunting kiliti sa aking isipan habang iniisip ko ang nalalapit kong pagpasok sa bagong institusyon at sa maaring maging buhay ko habang nakatira sa aking magiging bagong tirahan. Simbolo ng pag- asa ang mga naglalarong ilaw mula sa mga nagtataasan at naglalakihang mga gusali na aking nakikita sa labas ng bintana. Mabilis ang takbo ng bus at malamig na malamig ang ihip ng hanging dumadampi sa aking pisngi, kaya't sinara ito ng aking ina na nasa aking tabi.

Mahigit labingpitong taon na ang nakalilipas nang ako ay ipinanganak sa isang maliit na kwartong inuupahan ng aking ama't ina sa Barangay San Miguel, Lungsod ng Iriga. Pagkalipas ng ilang taon ay lumipat ang aming pamilya sa mas rural na baranggay, ang Del Rosario na mas kilala sa tawag na ‘Banao’, kung saan kami nakapag- pundar ng simpleng tahanan. Dito ako nagkaisip at lumaki. Kahit may mga di kaaya- ayang karakter ang maliit na baranggay na ito ay nakasanayan at di naglao'y natanggap na ng aking sistema ang mga ito.

"John" ang ibinigay na pangalan sa akin ng aking mga magulang. Hango daw ito sa pangalan ng aking lolo na si "Juan".

Masaya ang naging buhay ng aming pamilya. Natutustusan ang lahat ng gastusin at kaunti lamang ang problema pagdating sa pera dahil sa ang aking ama, si G. Amando Cullada Ibarreta, ay naghahanap- buhay noon sa isang sikat na kumpanya ng pagawaan ng mga pintura; habang ang aking ina, si Gng. Leonor Cerillo- Ibarreta, ay nagtatrabaho naman sa Department of Environment and Natural Resources bilang isang Sekritarya. Bagaman malayo sa aming piling ang aking ama ay nakakasama pa rin namin siya sa mga mahahalagang okasyon tulad ng pasko at bagong taon. Tuwang- tuwa kaming magkakapatid tuwing uuwi ang aming "papa" na may dalang isang lata ng biskwit. Mangiyak- ngiyak pa ako noon habang tinutunaw sa aking bibig ang manamis- namis na biskwit na magkaminsan ay nagtatabi ako ng tatlong piraso sa lagayang karton ng aking damit. Oktubre, taong 2007 ako huling nakatikim ng tamis ng biskwit ng aking ama.

Isang araw, tandang- tanda ko ang araw na iyon,- ang pinaka- nakakapangilabot na araw na siyang nagpabago sa ikot ng buhay namin. Naglalakad ako sa pasilyo ng isa sa lumang- luma nang gusali ng Paaralang Sentral ng Iriga, kung saan ako nakapagtapos ng elementarya, patungo sa silid aralan ng aking "coach" para sa isang nalalapit na patimpalak sa pagsulat. Maya- maya ay bigla ko na lamang napansin ang mga itim na paro- paro na umaaligid- aligid sa akin. Hindi ko ito pinansin at ako'y nagpatuloy sa paglalakad. nang hapong ding iyon lamang nadismaya sa akin ang aking coach, si Gng. Dato, dahil sa di organisadong pagkakasulat ng aking balita. Hindi ko alam kung anong mali sa mga oras na iyon, basta'y ramdam na ramdam ko ang kilabot na naglalaro sa aking isipan. Pag- uwi ko sa aming tahanan ay sinalubong ako ng humahagulgol kong ate, si Lea, na sa mga oras na iyon ay alam na ang masamang balita na inatake sa puso ang aming ama at di na pinalad na maidala ng maaga sa ospital.

Tatlo kaming magtatapos ng taong iyon: ako, sa elementarya; ang aking ate, sa hayskul; at ang aming bunsong si Leiriz, sa kinder. Ang kuya ko naman, si Arman, ay nasa ika- tatlong taon na rin noon sa hayskul. Maraming gastusin ang naiwan, maraming balakin ang hindi na natuloy, tulad ng pag-aaral ng aking ate sa University of the Philippines na bago pa man namatay ang si papa ay alam na niyang nakapasa ito sa Entrance Exam. Kasagsagan rin ng makulit kong kamay sa pagsulat at pagsama sa mga kontest, tulad ng Press Conference, na dumadayo sa iba't- ibang sulok ng Pilipinas. Nang taon ding iyon, narating ko ang Koronadal City, South Cotabato, (at ang kalapit bayan nitong Tacurong kung saan pinatay ng angkang Ampatuan ang maraming Dyornalista makalipas lamang ang dalawang taon) dalawang linggo matapos ang libing ng aking ama.

Pilit kaming ipinagtaguyod ng aming ina matapos mamatay si papa. Bilib ako sa kanya dahil kahit alam kong wala kaming pera, ay napag- aral niya kami sa pang pribadong paaralan, ang University of Saint Anthony. Pinilit kong pumasa sa Scolarship Grant upang kahit papaano'y makatulong. Sa awa ng Diyos ay nabigyan ako ng Doña Felisa Scholarship Grant at Educational Voucher System ng nakaraang Administrasyon.

Ipinagpatuloy ko ang pagsulat sa periodiko ng Unibersidad at sumali sa kontest na dati ko ng sinasalihan. Ngunit, di na ako pinalad na manalo sa unang taon ko sa hayskul. Pinayuhan ako ng aking bagong coach, si Gng. Bulalacao, na tahakin ang ibang kategorya, ang Radio Broadcasting. Sinunod ko ang kanyang payo at sumama sa grupo. Nanalo ang aming grupo sa press conference, at naging kalahok sa mga National Level. At muli, dahil dito ay nakarating ako sa Butuan City, Agusan del Norte, at sa Puerto Princesa City, Palawan nitong nakaraang Abril lamang.

Naging Editor- in- Chief ako ng pahayagang filipino ng aming paaralan na tinatawag na Amudyong. Sa pamamagitan ng pahayagang ito ay naikalat ang artikulong "'Biyaheng Banao' ni Jjblithe" na aking sinulat upang mamulat ang karamihan sa hirap na nararanasan naming mga nakatira sa Banao sa araw- araw na pag-biyahe, dahil sa lubak- lubak na daan, patungo sa Sentro ng Kalakalan ng lungsod. Naging maugong ang artikulong ito na naging isa sa dahilan upang maipaayos ang daan patungo sa aming barangay.

Ang damdaming naidulot sa akin ng artikulong ito ang nagbigay sa akin ng lakas ng loob upang dumayo dito sa Maynila upang mag- aral ng Bachelor in Journalism.

Nagtapos ako ng hayskul bilang Leadership Awardee ng aming University, ng Gerry Roxas Foundation, at recipient ng Congressional Excellence in Leadership Award. Natanggap ko ang mga pagkilalang ito dahil sa paghawak ng mga posisyon sa Student Government Federation, bilang Pangulo; miyembro ng Division Supreme Student Government of Iriga City; Interact Club of Usant, bilang Kalihim; Home Technologist's Club, bilang Pangulo; at Sangguniang Kabataan Chairman ng aming barangay.

Nitong Hunyo ika- 15 lamang nagpasya ang aking ina upang kami ay lumuwas ng Maynila upang dito ako papag- aralin.

Di na ako bago sa pagsakay sa bus mula Bikol hanggang Maynila. Nakaugalian ko na ang matulog sa bus habang binabagtas ang kahabaan ng daan na tatagal ng higit sa kalahating araw.

Tinapik ako sa aking kanang balikat ng aking ina. "Bababa na tayo".

Bitibit ang aking kulay talong na maleta at isang kahon (ang laman ay bigas, para mas madaling dalhin), pati na rin ang pangarap na magtagumpay sa hinaharap, ay taas noo akong bumaba sa tapat ng kulay rosas na gusaling magiging pansamantala kong tirahan sabay bulong sa sariling "Eto na to, Wala nang Urungan".

A Happy Memory of a Rain

I hate the rain. It brings negative vibe which whispers to my ears a sad song. The idea of facing a rainy day makes me uncomfortable. I was like a crazy person who constantly injects the idea of being okay while walking in the middle of the road while the rain pours down on my head and chills me to the bones. But still, there I was, smiling and seems like inviting the sadness of heavens to pour down on me.

As I was listening to the sad song of the rain, I was thinking of the happiness of my block mates upon learning about the suspended classes. For an instance, I realized that sometimes, the rain may also bring happiness. And so, this question occurred to me: Do I have a happy rain?

I was internalizing all the data in my mind, reminisce all the possible memories, collecting all the information about me, pricking and pinching every veins and memory storing devices, until I got across a memory of a happy rain.

I was walking in the middle of the street, just like what I always do for I have no choice but to do it, during a rainy day. But, I was not walking alone, I was with a girl whom I really like, but she doesn't know, (I never had the nerve to tell her). I was ashamed of myself that time for I don't have an umbrella or at least something which would protect her from the pouring rain. But, as I look at her pretty face, she was smiling and has no traces of being angry or any negative feeling. She's just walking with me, laugh with my jokes, and play around with me in the middle of the rain. That was the best memory of rain. But, it never happened again. That’s the sad part of it. Therefore, rain really brings sadness directly or indirectly. In fact, tears would want to unleash as I was thinking of that memory. Yes, I was happy that time, but, the reality that it will never happen again makes me feel sad.

WHY DOES THE HEAVEN’S TEARS KEEP ON UNLEASHING AND UNLEASHING?
WHY DOES THE CLOUDS KEEP ON CRACKING AND CRACKING?
AND THE LIGHTNING, WHY DOES IT KEEP ON ROARING AND ROARING?
THE SYMPHONY IS HERE, KEEP ON SINGING AND SINGING,
THE SAD SONG, I WISH I COULD STOP HEARING AND HEARING.

Sa Huling Apat na Araw

Tuesday, 15th of October, 2013
10:10 A.M.

Ayan na, malapit na. Ayoko pa sana pero nandiyan na 'yan. Nung una, oo, ayoko talaga, pero sa paglipas ng araw at sa pagpihit ng bawat oras, ayos na din. Kung sabagay, lahat naman dumadaan sa ganito.

Napagtanto ko, dahil dito at samakatwid ngayon, na nakatatawa ang maging isang tao. Kapag bata ka pa, gusto mong tumanda agad para makasabay ka sa usong araw- araw nang napapanood sa t.v., para payagang magpagabi, para legal nang umniom, o kaya'y magyosi (o ma- access ang pornsites, kidding). 

Dumaan tayo sa puntong gusto nating maging malaya. Malaya sa sermon ng mga magulang. Malaya sa paggawa ng mga desisyon gusto mo, yung sinasabi ng puso mo. Malaya sa pag- ibig sa taong mahal mo at akala mong mahal ka. Malaya sa lahat ng bagay.

Pero, pag nandun ka na sa edad na disi- otso, magbabago ang pananaw mo sa mundo, yun ay kung sumabay sa pagtanda ng edad mo ang persepsyon mo sa buhay. Yung gusto mong umuwi ng gabi, hindi mo naman gagawin kung di kailangan. Yung iinom ot yo-yosi, di mo rin naman gagawin lalo pa't kung namatay tatay mo dahil dun. Bakit? Dahil nag- iiba na ang kahuugan ng kalayaan.

Nasa isip mong malaya ka kung alam mo na kung paano mabuhay. Malaya ka nang tunay kung mulat ka na sa kung ano ang tama at mali, kung kaya mo nang pahintulutan o pasubalian ang sarili mo sa paggawa ng tama o mali, kung kaya mo nang panindigan ang lahat ng gagawin mo, at lalong higit kung alam mo na ang maging tao. 

Masaya ang paglalakbay sa pagiging disi- otso. Dito ko natutong imulat ang mga nakapikit kong mata sa kung ano ang nagaganap at magaganap. Nagtapos na ko sa pagpapantasya. Dati ang problema, hinahanapan ko ng problema, kaya lumalaki nang lumalaki. Pero natutunan kong pag may problema, solusyon agad ang hanapin para matapos agad. 

Ambisyoso ka pa rin naman kapag disi- otso ka. Ayaw na ayaw kong humingi ng tulong sa iba. Kasi, ang konsepto ng tulong sa kontemporayong kultura sa ating bansa ay pagsinabing "patulong naman", ibig sabihin, siya na ang gagawa. Pero mapagtatanto mo rin na dapat ang "patulong naman" ay dapat pati ikaw gumagawa.

Kaya sa huling apat na araw na disi- otso pa ko, lahat ng natutunan ko sa buong taong ito, na siyang katawa- tawa't napagtatanto ko, ay gugugulin ko sa mga araw na ito. Natatakot kasi ako na baka makalimutan ko ang lahat ng 'yun, makakalimutin pa naman ako. 

Baka makalimutan ko, apat na araw na lang. Naku, sayang naman, di ko na kayo naantay. Eh ganun talaga, siguro, mas nauna kasi ko kesa sa inyo. 

Udong

Saturday, 12th of October, 2013

1:28 PM

Sabado nguwan, dapat agko kami iskwila, pero sadi Manila, mag- uran sana sa gatingay suspendido na. Excited pa man kintana akong magluog ta agko kami debate nganod. Uda lugod ako maginibo. Naabnoy na naman lugod ako.

Namangno ko na di, pag uda ako maginibo, mag- uudong ako. Sa pag- udong kong an, naglilista ko sa isip ko. Minsan, manungod sa assignment, sa novel na ku second year high school ko pa pinunan, minsan kin uno naman isusurat kong play para sa theater org. ko, o kin nag- uuno raw su crush ko, uno raw maray gibuhon nganud?, mig- baklay ako udma o mig- lunad? Uno raw maray na pang- gabiyan? Basta dawa uno. Pangala, mamamangno ko na sana, oras na para maturog ta gab-i na.

Nangyari di kusu sapon, mga ala syete na sa gab-I. Pag-una ko talaga nananaginip na ko, natuturog. Iniisip ko kaya na nasasang- ab ko a angin sadto kanamo, sa Banao. Nakabatang ako sadto katri namo, nararamdaman ko pa ngani su kulog ko kulit kading likod kong naiipit sadto tikmo kadtong katri. Pangala, nagbuwat ako. Nabayad ko so mga kababatagan, su kalibo, mayelo- yellow na. sasabiyon ko ki mama, tubaun na nganud ta mag- tanuk. Habang nag- aagi ko, uda baya ako tsinelas, natutung-tungan ko'dtong mga bato bato sadto barisbisan. Nakikidik- kidik pa ngani ako. Pangala, taiton na sira Mayeeth, pangala si Ruffa Mae, kaiba si Pipoy, Myca ag Lyn- lyn. Inay ta migpara- abrakan na naman kami kadi. Uno raw kadi tuyo? Pista na palan ka- ika 28. Mig- bayle kunu kami. Sabi ko, "amu, makibayle kita".

Pangala, nasang- ab ko na naman su fresh na angin.

Kasabay ko pagumpaw kanako ku kaabay ko. Haha, ngata kunu ta naka- udong na naman ako. Narealize ko na day dream sana palan adto. Tas su fresh air galin sana sa electric fan. Binag- ut na pati ko.

Minsan, mas gusto ko pang mag- udong na sana. Nganing, naiimagine kong sadto nako baluy, uda na problema sa klase pangala babayadan sa upa.

Dawa arog kan a Banao, bako- bako a aagyan, mga tsismosa a ag tsismoso a siton pag- abayan (joke lang :)) babalik- balikan ko yan. San kaya su mga tawong nagdevelop kanako nganing mabisto ko a sadiri ko.